Contradictio in terminis

 Een wonder is het! Het is principieel niet te zien en toch is het gefotografeerd! Alle kranten kwamen er mee op hun voorpagina: de eerste foto van een zwart gat! Nou ja, niet van het gat zelf, maar van de omtrek. Een vage rood-gelige cirkel, volgens natuurkundigen de omtrek van het zwarte gat. Ze wisten dat ze bestaan: zwarte gaten. Geweldige massa’s energie waarvan de zwaartekracht dusdanig sterk is dat alles erin verdwijnt, zelfs licht. En licht is het snelst van alles wat bestaat. Er kan dus niets ontsnappen uit zo’n gat, zelfs licht niet! En daarmee zijn zwarte gaten dus principieel onzichtbaar! Alleen uit de theorie weten natuurkundigen van het bestaan ervan. En nu hebben ze er een toch zichtbaar gemaakt, nou ja, iets van de randen ervan.  

Wat gebeurt er in die zwarte gaten, hoe zijn ze ontstaan, hoe ontwikkelen ze zich? Niets weten we ervan, helemaal niets. Ze bestaan, maar zijn van een andere orde. De wetten der natuurkunde lijken niet toepasbaar op dit mysterie. Voetje voor voetje hopen de natuurkundigen nu verder te komen. Hoewel, ook dit begrip past niet, want ‘verder’ ruikt naar afstand en ruimte, maar die begrippen zijn hier niet bruikbaar.

Een foto van het zwarte gat, het is een contradictio in terminis, en toch te zien in de krant! Hoe gek wil je het hebben?   Dat is nog even iets anders dan : een hele, een halve of een harde Brexit, of een mevr. De Haan, woordvoerder van de Bond van Pluimveehouders, of een: mevr. Kolenbrander woordvoeder van een platform voor duurzame energie!  Of een onstuimig groeiende nieuwe politieke partij onder leiding van een zekere Baudet ( = frans voor: 1.ezel  2. dommerik !!)  Dat alles went. Maar het principieel onzichtbare zichtbaar gemaakt! Dat is andere koek, toch?

En laat ik nu vanmorgen in de krant lezen dat een paar studenten en promovendi van ‘onze’ Radboud Universiteit Nijmegen eraan hebben meegewerkt! Hebben we ondanks Thierry toch iets om trots op te zijn!

De ene beschavingsoorlog is de andere niet

Meermalen hoorde ik de laatste dagen: ‘nu krijgen we toch zeker een stukje over Baudet?’ Helaas, ik ben zo geschokt dat het me niet  lukt lichtvoetig over de jongste verkiezingsuitslag te schrijven, laat staan grappig. Want het is allesbehalve grappig. Een zelf verklaarde profeet omschrijft zich als de uil van Minerva die ons allen staande aan de rand van de afgrond, ten langen leste dan toch de ogen geopend heeft. Strooiend met wat quasiwetenschappelijke termen verklaart hij de klimaatverandering tot baarlijke nonsens. Dat 95% van alle klimaatwetenschappers daar anders over denkt deert hem niet. Hij weet het beter. Journalisten zijn allemaal links, universiteiten idem dito. (Nog even, en de rechters ook.) Het is alsof ik Trump hoor, of die ‘sterke mannen’ in Turkije, Hongarije en Polen. Hij predikt het ‘omvolkingsgedachtegoed’ van Breivik. De grenzen moeten dicht en we moeten uit de EU., daarbij de chaos in Groot Brittannië ongenoemd latend. Ons land is in gevaar, en daarmee 'de grootste beschaving die de mensheid heeft voorgebracht'. Onze historicus heeft blijkbaar geen oog voor de donkere kanten van de V.O.C.  Weet niet dat we er na de Franse tijd weer bovenop kwamen dankzij het Cultuurstelsel in de koloniën! Hij strooit wat Griekse termen maar Multatuli laat hij onvermeld. En ook de holocaust, toch ook een episode van de grootse Boreale cultuur? Hij zal me wel een oikofoob noemen, iemand die zijn eigen cultuur verfoeit. Zo is het niet natuurlijk, maar ik pas ervoor onkritisch te winkelen in ‘de grootste beschaving die de mensheid ooit heeft voortgebracht.’ En ik doe mijn best keer op keer wetenschappelijk beproefde inzichten tot me toe te laten, ook als ze onwelgevallig voelen en me nopen tot verandering van leefstijl.

Ik heb zijn speech aandachtig beluisterd en ben nog steeds geschokt. Het was één groot nostalgisch verlangen naar een - nooit bestaande -wereld van vroeger, waar alles beter was. Helaas voor al wie zich hoopvol tot hem wendt: de geschiedenis laat zich niet terugdraaien. We leven in één mondiale wereld die voor grote uitdagingen staat, en waarin alle landen en culturen meer en meer onderling verbonden zijn.  Hij predikt een beschavingsoorlog in termen van front en veldslag. De beschavingsoorlog die mij voor ogen staat is dat we de  uitdaging oppakken om deze wereld en deze aarde leefbaar over te geven in handen van komende geslachten. Laten we in godsnaam verder kijken dan de korte termijnbelangen van de Boreale witte mannen! 

Om toch wat hoopvol te eindigen: het schijnt dat driekwart van zijn kiezers witte mannen zijn. Wat mij betreft weer een bewijs dat de toekomst van de mensheid wellicht beter af is in handen van vrouwen dan van mannen…  

Kijk naar die ronding! 

Buiten alle proporties vond ik het. Ze hadden toch verloren? Er zou toch een wonder moeten gebeuren als ze het zouden overleven daar in dat grote Bernabéu stadion? Voor mij was het duidelijk. Wonderen gebeuren niet.  Hier niet en nergens niet, toch? Van wonderen mag je dromen, en genieten, maar daarna graag weer met beide voeten aan de grond.
Ik vond het dan ook ongepast dat er in de weken voorafgaand aan hun reisje naar Madrid zoveel aandacht werd besteed aan de Amsterdamse lefgozertjes. Oké, ik weet wel dat  de redacties van de talkshows bij voorkeur rondneuzen op de grachtengordel en omgeving. Maar toch, doe een beetje gewoon zeg! PSV heeft fantastische wedstrijden gespeeld in de Champions Leaque, daar hoor ik ze niet meer over. En de voetbalbond heeft er geen seconde aan gedacht om ze een vrije zondag te schenken in voorbereiding op een Europese wedstrijd. Maar nu het Ajax gold was niets te gek. De Amsterdammers kregen pardoes een vrije zondag ter voorbereiding op hun bij voorbaat kansloze missie in Madrid. Dat PEC Zwolle – mijn PEC Zwolle !! – daarmee ernstig gedupeerd werd, was van geen belang, vond de bond. Ik had er de pest over in. Van nature ben ik al niet zo van Ajax, maar nu helemaal niet meer. Het had maar een haar gescheeld of ik had helemaal niet gekeken. En dan had ik haar gemist! De ronding van de bal, ik kan er nog niet over uit!

Toegegeven, de jonkies speelden subliem. Ze dartelden over het veld, maakten de prachtigste passeerbewegingen en konden elkaar bijna blindelings vinden. In een flow vlinderden ze over de mat in het grote Bernabéu. Ook ik werd enthousiast. Helemaal toen een van de jochies, ik weet zijn naam niet want ik ben niet zo van Ajax, op even onbegrijpelijke als snelle manier de bal wist binnen te houden en nog voor te geven ook.  ‘Góóóóóóal !!  3 – 0 voor AJAX!!’

En toen gebeurde het. Herhaling, de video-scheidsrechter (de VAR in het jargon) – stilte – nog een herhaling, en nog een. De verslaggever legt uit, het gaat om de ronding, de ronding van de bal. Kijk naar die ronding! Heel Nederland keek, van alle kanten werd ze begluurd, de ronding van de bal. Ook ik deed dat. Ik betrapte me dat ik op het puntje van mijn stoel zat, nooit eerder heb ik zo een ronding van alle zijden begluurd. En maar genieten!

De rest van de wedstrijd verliep zoals bekend. Het hoogtepunt was geweest, Bernabéu sidderde nog na, het Ajax-vak het langst.

In de huiskamer keken we elkaar aan, we hadden allebei genoten.

In het reclameblok erna passeerden – waarschijnlijk niet geheel toevallig – vluchtig nog enkele rondingen, maar bij uitblijven van herhalingen waren die gauw vergeten. Maar die ene, ik hoef mijn ogen maar te sluiten en ik zie haar nog voor me.

Allemáál heethoofden?

Om 10.30 uur zouden de Grootouders voor het Klimaat verzamelen bij het pannenkoekenhuis op het Malieveld. Om dat bekende veld in de Hofstad te betreden moet je eerst langs dat pannenkoekenhuis. Kan niet mis dus. Maar er is wel een probleempje: met mijn NS kortingskaart mag ik pas vanaf 9.00 uur reizen, en dan is het onmogelijk om 10.30 uur in Den Haag te zijn.  Even nadenken hoe dat op te lossen. Dan herinner ik me van vroeger dat demonstraties altijd wat later beginnen dan gepland, altijd moeten eerst verschillende hotemetoten even het woord voeren, en die willen nog wel eens wat ruim tijd nemen.  Het zal dus echt wel 11.00 uur zijn vooraleer de stoet zich in beweging zet, zo bedenk ik.  En dan is ook opa er wel. Want als mijn kleinkinderen mij later vragen: en opa waar was jij?, dan wil ik in elk geval kunnen zeggen dat ik voor hun toekomst (zeg: hun kwaliteit van leven, maar die uitdrukking is veel te plechtstatig) lid was van de pressiegroep ‘grootouders voor het klimaat’ en dat ik natuurlijk solidair was toen de jongeren zelf in actie kwamen.
Met een beetje geluk bemachtig ik een zitplaats in de trein richting Utrecht. De coupés zijn mudvol jongelui, het is een gekakel en gelach van jewelste. Op Utrecht C.S. perron 19 kun je over de hoofden lopen. Als ik (Japanse toestanden) de trein ingestouwd ben blijk ik in een eersteklascoupé beland te zijn. De scholieren zijn zo fatsoenlijk door te lopen naar de overvolle tweedeklascoupés. Pas als opa zegt dat ze vandaag hier best mogen gaan zitten omdat de conducteur er toch niet door kan, doen ze dat met graagte. Fatsoenlijk opgevoed dus, geen spoor van baldadigheid. Wel een spandoek: politici, op deze manier worden we allemáál heethoofden. Maar die is voor doordenkers bedoeld. En doordenken, dat doen ze. In korte gesprekjes blijkt me de hele ochtend dat de scholieren serieus met het onderwerp bezig zijn en menigeen moet van school extra aan de bak (spreekbeurt, presentatie e.d.) vanwege dit uitstapje. Er blijkt met leraren, medeleerlingen en ouders heel wat over het klimaat én leefstijl gediscussieerd te worden.
Op het Malieveld aangekomen is het zoeken naar een speld in een hooiberg, de grootouders zijn waarschijnlijk al op pad. (Heel zelfbewust hadden de scholieren nl. alle hotemetoten de microfoon geweigerd en de demonstratie had zich op tijd in beweging gezet.)
Toen ik na enig dralen om 11.15 uur de kop van de stoet het Malieveld al weer zag naderen ben ik toch maar op eigen houtje te midden van duizenden scholieren op pad gegaan. Hier en daar liepen nog enkele volwassenen. Ik zal niet beschrijven wat ik allemaal om me heen zag en hoorde. Het was een vrolijk en tegelijkertijd serieus gebeuren. Wat misschien wel het meest indruk maakte was dat er zich bij terugkomst op het Malieveld nog steeds drommen scholieren in beweging zetten om aan hun rondje door de stad te beginnen. Het waren er vele duizenden méér dan waarop was gerekend. De politie sprak van ruim meer dan 10.000. De organisatie hield het op 30.000.  Opa denkt dat het er in elk geval wel 20.000 waren. Het geeft hem hoop dat zoveel scholieren in hun klassen, op hun scholen en tijdens de maaltijden thuis het klimaat en hun toekomst aan de orde stellen.
 

Boompjes planten in het nieuwe jaar 

Beste wensen, gelukkig nieuwjaar, een gezond 2019, een enkeling schrijft over ‘vrede en alle goeds,’ en tweemaal nog ontvingen we een zalig nieuw jaar. Die kaarten kwamen resp. van de zusters van een abdij en van,  jawel, de bisschop en zijn hulpen. De kardinale kaart valt echter telkens van de muur! Als dat geen teken is, een teken van de wand zogezegd.
Een neef plakte een kaart van een Zweedse puber op zijn facebookpagina. Zoiets in de trant van: als de volwassenen de wereld naar de knoppen helpen, waarom moet ik me dan nog inspannen, en dat in een aantal riedeltjes herhaald. Zoiets doet het altijd goed, al duizenden mensen hadden de kaart gedeeld. Ik moet me dan altijd inhouden om niet te reageren met riedels van tegenovergestelde strekking. Maar ik ben niet zo vaardig in plakken en knippen. Tegen de tijd dat ik heb gekopieerd, geknipt en geplakt, en dan van het ene medium in het andere is facebook al weer mijlen verder. Dat ligt niet aan facebook, dat ligt aan mijn jaarringen natuurlijk.

Ik had neef willen vertellen van good old Luther. Niet bepaald mijn vriend, maar een aan hem toegeschreven quote die mij altijd bijgebleven is, luidt: als ik weet dat morgen de wereld vergaat, dan plant ik vandaag nog een boompje.  Niet omdat dat boompje de wereld zou redden maar omdat het gewoon goed is om boompjes te planten. Dat inzicht gun ik die Zweedse puber en allen die haar tekst verder delen. ‘Boompjes planten’, het was niet toevallig de tekst van een brochure die ik ooit heb rondgedeeld. En van Vaclaf Havel had ik willen vertellen. De Tsjechische dissident en later president die dichtte:

Hoop is ergens voor werken

omdat het goed is

niet alleen

omdat het kans van slagen heeft

Het gaat niet om kansberekening, had ik neef willen laten weten. Je doet iets vanuit de overtuiging dat het goed is, dat het zinvol is, wat ook het resultaat moge zijn. Neef werkt in het onderwijs. Wat ik de pubers van tegenwoordig toewens is dat ze op school iets van dit inzicht of van deze houding leren. Als dat zou lukken dan zou 2019 wat mij betreft, om met de nonnen en de kardinaal te spreken, een zalig jaar worden.

Vlieg jij nog?

Gedurende acht maanden is er gepolderd aan klimaattafels. Al twee jaar lang staan de grootouders voor het klimaat elke tweede donderdag van de maand voor de ingang van de Tweede Kamer. Politici van alle partijen hebben hen inmiddels te woord gestaan en beleden dat hun zorgen om de wereld van hun kleinkinderen terecht zijn. Maar de 130 km per uur, het rekening rijden en terugdringen van het vliegverkeer… alleen al bij het denken eraan voelen ze nattigheid in hun hun broek. Immers altijd wel zijn er verkiezingen in aantocht. En politici weten als geen ander dat de straat maling heeft aan de wereld van onze kleinkinderen. Ik heb de indruk dat democratie meer en meer betekent dat politici hun visie inruilen voor gemor van de straat, om behoud en gewin van het hier en nu. Vliegtax? Nou als het dan moet, vooruit: 7 (zeven!!!) euro! Dat doen we toch maar als CDA en VVD. Vakantievluchten moeten mogelijk zijn, toch? Vraag het de straat (de Erdogannetjes van PVV , het FvD en de Telegraaf ) maar! Het resultaat van de klimaattafels is voorlopig niet meer dan flets.

En toch, en toch is er iets aan het schuiven, denk ik. Het woord vliegschaamte duikt op. Te laat om ‘het woord van het jaar ’ te kunnen zijn, maar toch. Vliegschaamte: meer en meer begint het door te dringen dat het not done is om maar rond te blijven vliegen, puur en alleen voor eigen fun.  Vliegschaamte, ik ben ervan overtuigd dat het woord alleen al méér zoden aan de dijk zet dan welke vliegtax ook. Als mensen niet meer prat kunnen gaan op hun tickets, er niet meer over durven praten, bang voor vragen als‘vlieg jij nog?’ dan, zo geloof ik, gloort er hoop dat we iets willen inleveren voor de wereld van onze kleinkinderen.  Schaamte op straat en op verjaardagsfeestjes zal machtiger blijken dan wat dan ook.  
De moraal van het verhaal:

Praat over vliegschaamte! En stook alle kleinkinderen op om opa’s en oma’s, ooms en tantes er naar te vragen. Als na de kerstvakantie alle juffen op school hiermee het kringgesprek openen, dan wellicht voelen zelfs politici van CDA en VVD nattigheid in hun broek.

De lamme en de blinde

Zoals ik al schreef, we bezochten dus Veenhuizen. We vonden het zo interessant dat we ter plekke een afspraak hebben gemaakt voor een overnachting enkele dagen later. Nee, niet in een van de gevangenissen aldaar. Wij boekten een overnachting in hotel-restaurant Bitter en Zoet, gesitueerd in het vroegere ziekenhuis van de drie gestichten die daar ooit begonnen zijn door de Maatschappij van Weldadigheid. Het ziekenhuis droeg de gevelspreuk Vertrouw op God. Geen overbodige aansporing want van hier zijn duizenden paupers naar het kerkhof gebracht. Op dat kerkhof van de drie gestichten liggen er maar liefst 11000 (elfduizend!) naamloos begraven. Het was blijkbaar te veel gevraagd om ze hun naam te geven. Volkomen anoniem werden ze in een twee grote collectieve kuilen onder het zand bedolven. Hoger gesitueerden, ambtenaren, toezichthouders van de gestichten, kregen wel een eigen graf.

Hoe ik dat alles zo precies weet? Wel, dat zit zo. Het voormalig ziekenhuis van de pauperkolonie Veenhuizen herbergt nu een moderne kliniek gespecialiseerd in hernia-operaties, de Ipren-kliniek. Zeer deskundig zijn ze er, ik kan het weten want ik heb het een week na ons eerste bezoek van nabij meegemaakt. Nee, ikzelf was niet object van behandeling, dat was Marian.  Enkele uren na de operatie verliet ze lopend de kliniek. Geheel pijnloos, als dat geen wonder is! Als toegift kreeg ze na de operatie ‘Het Pauperparadijs’ mee, een aangrijpend boek waarin Suzanna Jansen de geschiedenis van het heropvoedingsexperiment, later strafkolonie Veenhuizen beschrijft. In een van de laatste hoofdstukken staat ze op twee door een smal pad gescheiden grasvelden waaronder zes van haar voorouders te midden van die elfduizend naamlozen ooit zijn neergelegd…

Hoe anders verging het ons. Wij verlieten blij en dankbaar de kliniek op weg naar huis. Alleen…twee weken niet mogen zitten, dat is natuurlijk nog wel even een klus. Marian had tevoren bedacht dat een afvalgrijper misschien wel van pas zou kunnen komen. En inderdaad, het ding blijkt voor van alles bruikbaar: om pannen mee uit het aanrecht te halen, om een van het kussen gegleden bril mee op te pakken, om schoenen uit de kast te pakken en om je benen in een pantalon te steken. Ook ik werd creatief. Na een paar moeizame worstelingen van haar om zonder rugbelasting in en van de bank te komen bedacht ik als toegewijd mantelzorger dat het wel handig zou zijn om die bank te verhogen met enkele balkjes. En zo geschiedde, op naar de GAMMA!  Alleen… het bleek toch zo gemakkelijk nog niet om gekromd knielend naast de bank het hele geval met één hand op te tillen. Natuurlijk lukte het wel, met hulp van de buurjongen. De patiënt verplaatst zich nu lichtvoetig in en van de bank, en de mantelzorger… verplaatst zich moeizaam met een stijve rug. Maar de lamme en de blinde: ze tellen hun zegeningen!